in

Türkiye’nin En Eski Kütüphaneleri: Bilginin Tarihine Yolculuk


Türkiye’nin kütüphane geleneği, 900 yıl önce Anadolu’daki ilk Türk beylikleriyle başladı. Osmanlı İmparatorluğu’nda ilk kütüphane Osman Bey zamanında İznik’te kuruldu. Lala Şahin Paşa daha sonra Edirne’ye ikinci bir kütüphane yaptırdı. Bu dönemde kurulan tüm kütüphaneler vakıflar aracılığıyla kurulmuş ve işletilmiştir. İmparatorluğun son dönemindeki savaşlar, isyanlar ve yangınlar kütüphanelere zarar vermeye başlayınca, II. Abdülhamit, kültürel mirasımızı kaybetmemek için bazı önlemler almaya karar verdi. Burada devlet içinde kurumsal bir kütüphane kurma fikri bu dönemdeydi, II. Abdülhamit’in iktidarda olduğu yıllarda ortaya çıktı. Türkiye’nin en eski kütüphanelerinden hangisini gelin hep birlikte bırakır.

1. Beyazıt / İstanbul Devlet Kütüphanesi

Türkiye'deki en eski kütüphaneler
1884-ii-ii Osmani Halk Kütüphanesi, Türkiye’nin ilk kurumsal kütüphanesi olan Beyazıt Devlet Kütüphanesi adıyla hizmet vermeye başladı. Kütüphane aynı zamanda Türkiye’deki en eski kütüphaneler arasında yer almaktadır. Kütüphane ilk kurulduğunda raflarda sadece Osmanlı İmparatorluğu’nun ünlü tarihçisi (tarihi olayları kaydeden, tarihçi) Mustafa Naima, “Naima Tarihi” başlığındaydı. Zamanla tekkelerin toplanan eserleri satın alınan kitap ve kütüphaneye bağışlanan belgelerle zengin bir bilgi bankası haline geldi. 1934 yılında Atatürk’ün talebi üzerine çıkarılan “Basılı El Yazmaları Toplama ve Derleme” yasasıyla kütüphane kaynaklarında önemli bir artış oldu. Artık Türkiye’de basılmış her türlü yayının bir kopyası kütüphaneye getirildi. Hal böyle olunca Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde yer sıkıntısı vardı. Beyazıt İmarethane’nin 6 kubbeli bölümünden başlayan kütüphane, binanın diğer bölümlerine tahsis edildi. Bugün bir milyonu aşkın belgeyle tarihçilerin vazgeçilmez durağı olan Beyazıt Devlet Kütüphanesi büyümeye ve işlev görmeye devam ediyor.

2. Milli Kütüphane / İzmir

Türkiye'deki en eski kütüphaneler
Türkiye, şüphesiz İzmir Milli Kütüphanesi örneği akla gelen ilk yerlerin en eski kütüphanelerinden biridir. İzmir Türkiye 1912’den beri yaşam bilimlerine rehberlik eden ve bu kütüphaneden ilginç bir hikaye. Milli kütüphane kurulmadan önce İzmir’in Müslüman Türk nüfusu bir takım kütüphane faaliyetlerinde bulundu. Ancak bu faaliyetler cami ve kahvehaneler aracılığıyla gerçekleştirildi. İzmir’de yaşayan Osmanlı İmparatorluğu’nun azınlık milletlerinin son derece büyük çağdaş kütüphaneleri vardı.

Ulusal kavramının öne çıktığı yer II. Meşrutiyet döneminde Türklerin milli kütüphanesi olması gerektiği fikri ortaya çıktı. 1911’de bu fikrin öncüleri kütüphanenin kurulması için ilk çalışmalarına başladı. Kütüphanelere hizmet veren kurumlar, Türkiye’de kurulan özel bir girişime sahip ilk büyük kütüphane olan ulusal isimle başlar. Devlet desteği olmadan, kütüphane yıllardır kendini finanse etmenin yollarını arıyor. Birinci Dünya Savaşı sırasında İzmir Valisi olan Rahmi Bey, kütüphaneye giderek tesislerin inşası için kuruma arazi tahsis etti. 1926 yılında kütüphaneye ait Elhamra Sineması’nın gelirleriyle neoklasik mimari üslupta bir bina inşa edildi. Bu bina, Cumhuriyetin 10. yıl dönümünde büyük bir coşkuyla açıldı. Atatürk, 1934 yılında İran Şahı Rıza Pehlevi ile İzmir’i ziyaret ettiğinde Milli Kütüphane binasını büyük bir gururla Pehlevi’ye getirdi. Aynı yıl “Derleme Eserleri Kanunu” ile Türkiye tarihinin en büyük hafızası haline geliyor. Artık yayınlanan tüm belgeler burada toplanıyor. Bugün koleksiyonu bir milyondan fazla parçaya sahip olan kütüphane, ihtişamlı binası ve huzurlu atmosferiyle İzmir halkına hizmet vermeye devam ediyor. Milli Kütüphane, Türkiye’nin en eski kütüphaneleri arasındadır.

You May Also Like:  Binlerce Kişinin Ölümüyle Sonuçlanan Mühendislik Faciaları

3. Süleymaniye / İstanbul El Yazması Kitaplığı

Türkiye'deki en eski kütüphaneler
Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi’nin temeli 1557 yılında Süleymaniye Külliyesi’nin açılışı ile atılmıştır. O yıllarda burada kütüphane binası yoktu. Ancak saray kütüphanesinden külliyeye düzenli olarak kitaplar gönderilirdi. 1918’de resmen kütüphaneye dönüştürüldü. Süleymaniye Külliyesi’nin iki medresesinin kütüphaneye dönüştürülmesi ile birçok hayırsever burada binlerce belge bağışlamaya başladı. Bu nedenle Türk-İslam kültürünün Arap harfleriyle yazılmış en temel ve ender belgeleri bu kütüphanede bulunmaktadır. Minyatür, hat ve ebru gibi geleneksel Osmanlı sanatının en güzel örneklerini de burada bulabilirsiniz. Son yıllarda diğer antik kütüphanelerimiz gibi Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi de teknoloji sayesinde dijital ortama aktarıldı. Oldukça güzel ve sessiz bir çalışma odasına sahip olan kütüphane, uluslararası standartlarda her yıl binlerce yerli ve yabancı araştırmacıya hizmet vermektedir.

4. Atatürk Kitaplığı / İstanbul

Türkiye'deki en eski kütüphaneler
Atatürk Kitaplığı, İstanbul Şehremaneti (belediye) bünyesinde Osman Nuri Ergin’in olağanüstü çabalarıyla 1924 yılında kurulmuştur. Kütüphane koleksiyonları ilk yıllarda Houseişli Atatürk Evi ve Beyazıt Medresesi’nde toplanmıştır. 1960’larda Atatürk Kitaplığı’na ait belgeler ne medreseye ne de belediye tarafından tahsis edilen yerlere sığmıyordu. 1973 yılında Cumhuriyet’in 50. yılında Koç Holding, kütüphanenin halen faaliyet gösterdiği yeni binanın inşaatına başladı. 1981’de kütüphanenin tüm envanterleri bu binada toplandı. Laboratuvarları, konferans salonları, kitapçıları ve çalışma odaları ile ferah bir mekanda hizmet vermeye devam etti. Kütüphanede yabancı kitaplar, el yazmaları, yerli ve yabancı gazete kopyaları, kartpostallar, fotoğraf albümleri, haritalar, taşbaskı kitaplar ve kişisel belgeler gibi pek çok nadide eser bulunmaktadır. Manzarası ve şehrin göbeğindeki konumu ile birçok araştırmacı ve öğrenci için vazgeçilmez bir adres.

You May Also Like:  Okurken Keyfinizi Yerine Getirecek Haftanın En Güzel 41 Tweeti

5. Milli Kütüphane / Ankara


4 milyondan fazla belge Milli Kütüphane’de en büyük arşivlere sahip AnIylA Türkiye, bunu mümkün kılmak için 1948 yılında milli kültür çalışmaları kurulmuştur. Günümüzde Ankara İl Halk Kütüphanesi olarak kullanılan binada faaliyete başlayan kurum 1950 yılında yasal bir kimlik kazandı. Türkiye’de basılan ve binaya teslim edilen her türlü evrak, bağışlarla faaliyet gösteriyor, kapasite ve sonra kitap ve belgelerin satın alınması bu belgeleri barındırmak için yeterli değildi. Milli Kütüphane’nin yeni binası için çalışmalar 1973 yılında başladı. Türkiye’nin en eski kütüphanesi Milli Kütüphane arasındadır, 1983 yılında bugün hala hizmette olan yeni bir Çankaya devlet şeref binasına taşınmıştır. 3 bloktan oluşan bu bina, modern kütüphanelerde olması gereken laboratuvarlar, yazıcılar, okuma ve çalışma odaları gibi birçok olanağa sahiptir. Yeni binasını satın alan kütüphane, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı olmasına rağmen özgün kimliği ile hizmet vermeye devam ediyor. 2018 yılında 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kütüphanenin bu statüsü kaldırılarak Kütüphaneler ve Yayınlar Genel Müdürlüğü’ne bağlanmıştır.

6. İnebey / Bursa Yazma Eserler Kütüphanesi


İnebey Yazma Eser Kitaplığı, Yıldırım Beyazıt döneminde inşa edilen İnebey Medresesi’nde hizmet vermektedir. Medresenin en üst katında yer alan kütüphane odası, Osmanlı İmparatorluğu’nun bilinen ilk büyük kütüphanesidir. Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminden kalma birçok tarihi yapı gibi burası da özel ellerde olmuştur. Bina sahibi 1962 yılına kadar burayı konserve fabrikası olarak kullandı. Ardından Vakıflar Genel Müdürlüğü İnebey Medresesi’ni geri satın alarak binanın kütüphane olarak kullanılmasını istedi. 14. yüzyıl Osmanlı mimarisinin özgün örneklerinden olan bu yapı, 1969 yılında kütüphane olarak hizmet vermeye başlamıştır. Kütüphanenin koleksiyonu ağırlıklı olarak Osmanlı Türkçesi ve Farsça eserlerden oluşmaktadır. Tüm bu çalışmalar dijital ortama aktarıldı. Üye olmadan talep ettiğiniz tüm belgelerin dijital kopyalarını alabilirsiniz.

You May Also Like:  Farklı Bölgelerdeki Eklem Gerginliği ve Ağrısını Nasıl Giderebilirsiniz?

7. Kadın Eserleri Kitaplığı ve Bilgi Merkezi Vakfı / İstanbul

Türkiye'deki en eski kütüphaneler
Kadın Kitaplığı, Türkiye’de kadın tarihi kaynaklarının korunması ve Bilgi Merkezi Vakfı’nın 1990 yılında tüzel kişilik kazandığı ilk ve tek kurumdur. Kütüphane, bugün faaliyetlerini sürdürdüğü Haliç semtindeki tarihi binada faaliyete geçti. Aslı Davaz, Şirin Tekeli ve Jale Baysal gibi isimler, kadınların tüm tarihini derlemek için büyük çaba sarf etti. Kütüphane, Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk dönemlerinden günümüze kadar kadınlarla ilgili birçok belgeyi barındırmayı başarmıştır. Mektuplardan afişlere, gazete kupürlerinden sanat eserlerine kadar kadınlarla ilgili her türlü bilgiyi bu kütüphanede bulabilirsiniz. 16 ayrı koleksiyonuyla Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı, kadın tarihini öğrenmek isteyenlerin uğrak adresi. Kütüphanede 1990 yılından bu yana sempozyum, konferans, tiyatro, film gösterimleri ve kitap okuma günleri gibi toplumun her kesimine ulaşmak için birçok etkinlik düzenlendiği unutulmamalıdır.

Bonus: Bergama Kütüphanesi / İzmir


Başlığımıza sahip olsaydık, Türkiye’deki en eski kütüphaneler başlamazdı, Anadolu’daki en eski Pergamon Kütüphanesi kütüphaneleri liste olurdu. İskenderiye Kütüphanesi’nden sonra dünyanın en eski ikinci kütüphanesiydi. Kütüphaneyi özel kılan pek çok unsur olsa da tarih kitaplarında sadece parşömen kağıdının icat edildiği yer olarak gösteriliyor. Aslında bu icadın arkasında biraz kıskançlık var. Yani Mısırlılar dünyada eşi benzeri olmayan İskenderiye Kütüphanesi ile çok gurur duyuyorlardı ve Bergama Kütüphanesi’nin geliştirilmesini istemiyorlardı. Bu nedenle bir tür kağıt olan papirüsün Anadolu’ya ithalatı yasaklandı. Ancak Bergama Kütüphanesi, papirüsten çok daha iyi bir şekle sahip ince ve kullanışlı bir parşömen kâğıdı icat etti. Bu tarihten sonra Bergama Kütüphanesi dünyada bilim ve sanatın kalbi olmuştur. M.Ö. MÖ 47’de Mısır’da bir savaşın sonucu olarak. C., İskenderiye Kütüphanesi tamamen yıkıldı. Ne yazık ki Bergama Kütüphanesi, İskenderiye Kütüphanesi’nin kaderi gibi sonraki yıllarda da savaşın kurbanı oldu. İçinde 200.000 tomar kitap bulunduğu bilinen bu kütüphaneden sadece birkaç duvar kalıntısı kaldı.

Kaynak: 1 2 3 4 5 6 7 8 9

Dikkat: Sitemiz herkese açık bir platform olduğundan, çox fazla kişi paylaşım yapmaktadır. Sitenizden izinsiz paylaşım yapılması durumunda iletişim bölümünden bildirmeniz yeterlidir.

Kaynak: listelist

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

New Battery Technology Enables Charging Electric Cars Up to 90% in Just 6 Minutes

Die schönste Winter Deko für unsere Wohnung – Home Decoration